Νομοτελειακά, ο τομέας της υγείας θα βιώσει μια νέα κανονικότητα όταν περάσει η πανδημία, ενώ έξι κύριες μεταβολές διαρθρωτικού κυρίως χαρακτήρα αναμένεται να χαρακτηρίσουν την επόμενη ημέρα μετά το τέλος της πανδημίας. Αυτό ανέφερε ο Πάνος Καναβός, Associate Professor, Deputy Director, LSE Health, Department of Social Policy, London School of Economics, μιλώντας στο συνέδριο The Future of Healthcare in Greece. Οι έξι αυτές διαρθρωτικές αλλαγές είναι:

Η ασφάλεια σε σχέση με το σύστημα υγείας (health security): Θα αποτελέσει εθνική, αλλά και διεθνής προτεραιότητα. Πριν από την πανδημία, πολλές κυβερνήσεις είτε είχαν περικόψει τις δαπάνες για τη δημόσια υγεία, είτε τις είχαν διατηρήσει σταθερές. Πλέον αναμένονται μεγαλύτερες επενδύσεις στη δημόσια υγεία, σε υποδομές, στον προγραμματισμό του εργατικού δυναμικού και στην ετοιμότητα να αντιμετωπιστούν επείγουσες ανάγκες. Επίσης, έχει καταστεί πλέον αναγκαία η διεθνής συνεργασία μεταξύ χωρών, υπό την καθοδήγηση των διεθνών οργανισμών.

Το νοσοκομείο του μέλλοντος: Οι πιο ορατές προκλήσεις του συστήματος κατά την πανδημία αφορούσαν τη νοσοκομειακή περίθαλψη: ελλείψεις χωρητικότητας σε ΜΕΘ, έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού, έλλειψη σε εξοπλισμό διάγνωσης και θεραπείας, αναβολή προγραμματισμένων χειρουργείων για άλλες παθήσεις κ.ά. Θα πρέπει την επόμενη ημέρα μετά την πανδημία να επανασχεδιαστεί το σύστημα νοσοκομειακής περίθαλψης για να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει τις περιπτώσεις που απαιτείται όντως η περίθαλψη ατόμων σε νοσοκομεία, με δέσμευση ολοκληρωμένων δικτύων περίθαλψης ασθενών εξωνοσοκομειακά (community care) για παροχή φροντίδας με τον πιο αποτελεσματικό και προσβάσιμο τρόπο είτε σε κλινικές, είτε σε φαρμακεία, είτε στο σπίτι ή μέσω διαδικτύου. Η ευελιξία και η ενσωμάτωση σε όλες τις υποδομές και δίκτυα θα κρίνει την αποτελεσματικότητα του συστήματος να αντιμετωπίσει μελλοντικές επείγουσες καταστάσεις.

Ψηφιακή αναδιαμόρφωση της υγείας: Δεν είναι μια νέα ιδέα, αλλά μερικές εφαρμογές όπως η τηλεϊατρική είχαν δυσκολευτεί να προχωρήσουν στο παρελθόν και εδώ η πανδημία λειτούργησε ως επιταχυντής εξελίξεων. Πλέον θα πρέπει να δούμε με ποιο τρόπο θα φέρουμε περισσότερο κόσμο στο ψηφιακό γίγνεσθαι και ειδικότερα στο ψηφιακό ταξίδι υγείας. Στην αναπτυσσόμενες χώρες αυτό θα διευκολύνει την προσβασιμότητα, ενώ στις ανεπτυγμένες χώρες, θα υπάρξει βελτίωση της εμπειρίας των ασθενών μέσα από την χρήση ψηφιακών τεχνολογιών και την εξοικείωση με τον «ψηφιακό γιατρό», για βασικές συμβουλές. Η χρήση αυτών των τεχνολογιών θα μπορούσε να αποδεσμεύσει φυσικό χώρο στα νοσοκομεία ή φαρμακεία, να μειωθεί η αναμονή για τους ασθενείς.

Αναδιάρθρωση της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας: Δεν θα αφορά μόνο εμβόλια και φάρμακα, αλλά και ιατροτεχνολογικό εξοπλισμό. Η απρόβλεπτη αύξηση της ζήτησης λόγω πανδημίας σε συνδυασμό με προκλήσεις της προσφοράς οδήγησαν σε καθυστερήσεις και ελλείψεις. Η σοβαρότητα αυτής της κατάστασης ώθησε πολλές κυβερνήσεις να λάβουν ειδικά μέτρα για να εξασφαλιστεί η παραγωγή. Μετά από δεκαετίες παγκοσμιοποίησης της εφοδιαστικής αλυσίδας προβλέπεται να οδηγηθούμε σε μια τοπική παραγωγή υλικών, εμβολίων κ.ά., μεγαλύτερο δημόσιο έλεγχο των επιπέδων ασφάλειας και διαχείρισης κρίσεων. Ενδέχεται και άλλες χώρες να μπουν στο παιχνίδι της παραγωγής πρώτων υλών για φάρμακα κ.ά.

Καινοτομία: Εδώ οι συμπράξεις δημοσίου και ιδιωτικού τομέα αναμένεται να αυξηθούν περισσότερο. Οι καθυστερήσεις στις κλινικές μελέτες, αλλά και στην αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας, που έλαβαν χώρα λόγω πανδημίας, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν στο μέλλον. Στο άμεσο μέλλον η μεταφορά τεχνολογίας και όχι μόνο η υποχρεωτική ή εθελοντική άρση της αδειοδότησης (πατέντας), είναι θέματα που θα πρέπει να τεθούν στο τραπέζι.

Το «health burden» του μέλλοντος: Οι χώρες επέβαλαν πρόσθετα μέτρα για τον περιορισμό της εξάπλωσης της πανδημίας, όμως μετά το τέλος της πανδημίας θα πρέπει να τεθούν κανόνες για το πού θα πρέπει να κατευθύνεται η επένδυση στην υγειονομική περίθαλψη, με ανακατανομή των πόρων π.χ. για πρόληψη, για ψυχική υγεία, για χρόνιες παθήσεις και μολυσματικές ασθένειες κ.ά. Επίσης, θα πρέπει να αλλάξει ο τρόπος διαχείρισης και αξιολόγησης του ανθρώπινου δυναμικού στην υγεία.

Η πανδημία όπως ανέφερε ο Πάνος Καναβός, έκανε τα συστήματα υγείας σε όλο τον κόσμο να έλθουν αντιμέτωπα με τα πλεονεκτήματα και τους περιορισμούς τους. Εντοπίστηκαν βαθιά ριζωμένες αδυναμίες στο οικοσύστημα υγείας, όχι μόνο στις αναπτυσσόμενες, αλλά και στις ανεπτυγμένες χώρες. Είναι αλήθεια ότι τα συστήματα υγείας δεν επηρεάστηκαν από τις καταιγιστικές αλλαγές που συνέβησαν τα τελευταία 15 χρόνια σε άλλους τομείς δραστηριότητας, όπως το λιανεμπόριο και οι επικοινωνίες. Οι πολιτικές και οι ρυθμιστικοί κανόνες παραμένουν περίπλοκοι, η καινοτομία απαιτεί αύξηση χρόνου και πόρων για να εμπλακούν και οι ασθενείς, η παροχή φροντίδας εξακολουθεί να μην είναι προληπτική αλλά «αμυντική», και από τις κλινικές δοκιμές έως την παραγωγή φαρμάκων και εμβολίων, οι ανεπάρκειες εξακολουθούν να κοστίζουν σε χρήμα και να ταλαιπωρούν άτομα και κοινωνίες.  Όλα αυτά θα πρέπει να τα δούμε την επόμενη μέρα και να προχωρήσουμε άμεσα τις διαρθρωτικές αλλαγές που απαιτούνται.