Για τις δοκιμασίες αντοχής των συστημάτων υγείας μίλησε στο συνέδριο The Future of healthcare in Greece o Όθων Ηλιόπουλος, Καθηγητής στο Harvard Medical School.

Όπως είπε, η πανδημία μας αιφνιδίασε όλους και φυσκά δεν υπήρχε προηγούμενο σχέδιο αντιμετώπισης της. Αυτό έδειξε ότι χρειαζόμαστε δοκιμασίες αντοχής για τα συστήματα υγείας. Ακόμα και οι ΗΠΑ που είχαν ένα σχέδιο επείγουσας ανάγκης, είδαν το σχέδιο αυτό πολύ γρήγορα να παροπλίζεται. Παρά την ασύλληπτη πίεση του συστήματος υγείας, δεν ενισχύθηκε το ΕΣΥ με ικανό  αριθμό ιατρών και μονάδων εντατικής θεραπείας που θα μπορούν να αντιμετωπίσουν το μέγεθος του προβλήματος. Προχωρήσαμε σε υγειονομική αναγνώριση, αλλά δεν είχαμε υγειονομική παρέμβαση. Δηλαδή δεν είχαμε μια συνεχή και καθολική δειγματοληψία σε όλους τους υπερμεταδότες, δηλαδή στους υγειονομικούς, τους φαρμακοποιούς, οδηγούς ταξί ή λεωφορείων, εργαζόμενους στη σίτιση και τον τουρισμό, γιατί αυτοί έρχονταν σε επαφή με πολύ κόσμο.

Η αρχική τουριστική κίνηση το καλοκαίρι του 2020 αφέθηκε ανεξέλεγκτη και η υγειονομική παρέμβαση ήταν δειγματοληπτική και όχι παρεμβατική. Δεν προστατεύσαμε τις ευπαθείς ομάδες, και δεν εννοώ μόνο τους υπερήλικες αλλά και όσους είναι ομαδοποιημένοι σε μεγάλους χώρους όπως ο στρατός, οι πρόσφυγες. Κλείσαμε εγκαίρως τα σχολεία, αλλά οι ευπαθείς ομάδες δεν προστατεύθηκαν για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Και τέλος δεν χρησιμοποιήσαμε ένα ευρύ πανεπιστημιακό και ερευνητικό δίκτυο, όπως το δίκτυο παροχής ακριβείας στην υγεία για δικές μας ερευνητικές δυνατότητες. Θα μπορούσε αυτή η τραγωδία να συνδυαστεί με την ενδυνάμωση της δικής ερευνητικής ικανότητας, και δεν το κάναμε.

Γνωρίζαμε ότι η επιδημία θα έρθει, έρχονται οι πανδημίες περιοδικά και πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι. Χρειαζόμαστε λοιπόν δοκιμασίες ευαισθησίας, αντοχής και προσαρμογής στα συστήματα υγείας και πρέπει να ξεκινήσουμε άμεσα.

Το στρες τεστ στο σύστημα υγείας πρέπει να γίνεται τόσο για επείγοντα όσο και για χρόνια περιστατικά. Πρέπει να γίνει και σε τοπικό επίπεδο, αλλά και σε εθνικό επίπεδο και πρέπει να είναι εμπεριστατωμένες αυτές οι παρεμβάσεις και να υπολογίζουμε και τις επείγουσες αλλά και τις χρόνιες συνέπειες μιας απειλής όπως πανδημίες, φωτιές κ.λπ. Για παράδειγμα οι φωτιές στον Καναδά του 2017 οδήγησαν τη χώρα σε κλείσιμο 19 νοσοκομείων, μεταφορά 880 ασθενών, μετατόπιση 770 υγειονομικών και βέβαια σε 2.7 εκατ. δολάρια κόστος.

Το πρόβλημα σε αυτές τις περιπτώσεις είναι η προβλεψιμότητα του κινδύνου. Θα υπάρχουν πράγματα που δεν τα έχουμε υπολογίσει, σίγουρα όμως πρέπει να υπάρχουν σενάρια για έκθεση σε μικροβιακούς κινδύνους γενικότερα ή έκθεσης σε φυσικούς κινδύνους, όπως τα σενάρια έκθεσης σε πολεμικούς κινδύνους που είχαν ανέκαθεν τα κράτη.

Υπάρχουν συνηθισμένες ελλείψεις των υγειονομικών συστημάτων σε αυτές τις περιπτώσεις και δεν χρειάζεται κανείς να είναι πολιτικός υγείας για να τις δει, τις ζήσαμε όλοι μας ακόμα και στις ΗΠΑ που το σύστημα υγείας έχει μια ελαστικότητα σε σχέση με άλλα. Στη χώρα μας έχουμε ένα σταθερό αριθμό υγειονομικών, χωρίς δυνατότητα κινητοποίησης εφεδρείας, με αποτέλεσμα οι καταστροφές που μπορούν να πλήξουν τον πληθυσμό, μπορεί να πλήξουν άμεσα τις ίδιες τις υποδομές του συστήματος υγείας.

Τέλος, τα προβλήματα συνήθως βασίζονται σε ένα ελλιπή συντονισμό με μη υγειονομικές υπηρεσίες οι οποίες θα μπορούσαν να συνδράμουν στην παροχή υγείας. Χρειαζόμαστε preparedness teams. Δηλαδή δημιουργία μόνιμης και ποικιλόμορφης ομάδας επείγουσας παρέμβασης με διαφορετικές ειδικότητες κατά απειλή, εκπαιδευμένους σε αντιμετώπιση  καταστροφών ή χρονίων απειλών με πολιτειακή συμμετοχή (ΜΜΕ, ΜΚΟ, στρατός, αστυνομία).

Τι θα κάνουν αυτές οι ομάδες όμως; Στις ΗΠΑ για παράδειγμα, κάνουν ασκήσεις περίπου μια φορά στους 12 μήνες. Αυτοί οι άνθρωποι λοιπόν πρέπει πρώτα από όλα τα προσδιορίσουν τις παραμέτρους και να κάνουν επιλογή και προτεραιοποίηση των αντιδράσεων. Και παρόλο που μπορεί να ακούγεται τραγικό, πρέπει να ορίσουν ποια είναι οι αποδεκτές και οι μη αποδεκτές απώλειες και ο τρόπος μέτρησης σε πραγματικό χρόνο, με στόχο την προσαρμογή τακτικής. Σε αυτές τις περιπτώσεις μην ξεχνάμε ότι οι οικονομικές επιπτώσεις άμεσες και χρόνιες είναι σημαντικές.

Συμπερασματικά λοιπόν, η ανάπτυξη σχεδίων πριν την κρίση, τα σενάρια δοκιμών ανά τακτά χρονικά διαστήματα με συμμετοχή όλων των ενεχόντων φορέων  και η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και πιθανή αναπροσαρμογή του σχεδίου κρίνονται απαραίτητα για την αντιμετώπιση πιθανών απειλών στο άμεσο μέλλον.