Τα 5 φρούτα που χρειάζεστε το φετινό καλοκαίρι

Στη διάρκεια του καλοκαιριού, είναι σημαντικό να διατηρούμε τον οργανισμό μας καλά ενυδατωμένο καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας, πίνοντας άφθονο νερό και με την κατανάλωση δροσιστικών καλοκαιρινών φρούτων τα οποία προσφέρουν ενυδάτωση, ενέργεια, αλλά και πληθώρα βιταμινών, ιχνοστοιχείων και ιδιαίτερα πολύτιμων αντιοξειδωτικών συστατικών.

  1. Καρπούζι: Πιο δροσερό, ζουμερό και γλυκό δεν υπάρχει από το καρπούζι, που είναι το κατεξοχήν φρούτο του καλοκαιριού και μπορεί κάλλιστα να αντικαταστήσει το παγωτό. Δεν αποτελεί μόνο σούπερ πηγή ενυδάτωσης, αλλά είναι επίσης πλούσιο σε βιταμίνες A, C, B6 και κάλιο, που ενισχύουν τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, υποστηρίζουν την καρδιά και την όραση, προστατεύουν έως ένα βαθμό από την ηλιακή ακτινοβολία, προλαμβάνουν τις μυϊκές κράμπες και διατηρούν την ισορροπία των υγρών στο σώμα. Καθώς το καρπούζι περιέχει αρκετά φυσικά σάκχαρα που του προσδίδουν τη γλυκιά του γεύση, θα πρέπει να καταναλώνεται με μέτρο από διαβητικούς, άτομα με προβλήματα σακχάρου και γυναίκες με διαβήτη κύησης, που θα πρέπει να αναζητούν ιατρική συμβουλή και διατροφική υποστήριξη για βέλτιστο γλυκαιμικό έλεγχο.
  2. Ανανάς: Είναι πολύ πλούσιος σε βιταμίνη C και κάλιο, έχει αντιφλεγμονώδη δράση και βοηθάει στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και στην τόνωση του μεταβολισμού, πάντοτε στα πλαίσια μιας ισορροπημένης διατροφής.
  3. Μάνγκο: Ο βασιλιάς των εξωτικών φρούτων, που αξίζει να εντάξετε στην καλοκαιρινή σας διατροφή, καθώς περιέχει πολύτιμες φυτικές ίνες που συμβάλλουν στον κορεσμό και την πέψη των τροφών, αλλά και 20 διαφορετικές βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Τα σημαντικότερα εξ αυτών είναι οι βιταμίνες A και C, το κάλιο και η ζεαξανθίνη, η οποία προστατεύει τον αμφιβληστροειδή χιτώνα των ματιών, φιλτράροντας την επιβλαβή μπλε ακτινοβολία.
  4. Ακτινίδια: Κατεξοχήν πλούσια σε βιταμίνη C, αλλά και βιταμίνες Α και Β6, μαγνήσιο, ασβέστιο και σίδηρο, τα ακτινίδια συμβάλλουν στη διατήρηση της οξεοβασικής ισορροπίας στο σώμα και των επιπέδων αιμοσφαιρίνης στο αίμα, βοηθούν στη διαχείριση του ευερέθιστου εντέρου αλλά και των διαταραχών ύπνου, ως συστατικό μιας κατάλληλης και ολοκληρωμένης διατροφικής υποστήριξης.
  5. Σταφύλια: Θα κάνουν την εμφάνιση τους προς το τέλος του καλοκαιριού, προσφέροντάς μας κάλιο, ασβέστιο και πολύτιμες αντιοξειδωτικές ουσίες όπως η ρεσβερατρόλη που βοηθάει στη ρύθμιση του σακχάρου και της χοληστερίνης, και συμβάλλει στην καλή υγεία της καρδιάς και του εγκεφάλου.

Tips

  • Εάν ξεχνάτε να εντάξετε φρούτα στην καθημερινότητα σας, τότε στερείστε τα πολύτιμα θρεπτικά τους συστατικά και το πιθανότερο είναι πως στη θέση αυτών θα καταναλώσετε ανθυγιεινά σνακ.
  • Προσθέστε καρπούζι σε μια δροσερή καλοκαιρινή σαλάτα με φέτα, και ανανά στην σπιτική Hawaiian pizza.
  • Προσθέστε καλοκαιρινά φρούτα στο πρωινό σας, όπως ακτινίδιο και σταφύλια.
  • Όταν ένα φρούτο από μόνο του κρίνεται “λίγο” ως σνακ λόγω χαμηλού θερμιδικού περιεχομένου ή απουσίας κορεσμού, αναβαθμίστε το θρεπτικά προσθέτοντας π.χ. ταχίνι σε μια φρουτοσαλάτα, τυρί φέτα μαζί με το καρπούζι όπως αρκετοί συνηθίζουν, ή συνδυάζοντάς το με ξηρούς καρπούς σαν σνακ, ιδανικό για την παραλία και το ταξίδι.
  • Τα smoothies φρούτων που εμπλουτίζονται με γάλα ή γιαούρτι, ταχίνι ή φυστικοβούτυρο, αποτελούν εξαιρετικές θρεπτικές επιλογές για όλους, ιδίως για μικρά παιδιά και αθλητές. Βελουτέ υφή και επιπρόσθετη θρεπτική αξία στα smoothies δίνουν η μπανάνα και το αβοκάντο. Συμβουλευτείτε τον διατροφολόγο σας για το θρεπτικό και θερμιδικό περιεχόμενο των επιλογών σας.
  • Κανένα τρόφιμο ή θρεπτικό συστατικό δεν έχει μαγικές ιδιότητες αλλά εντάσσεται σε ένα πλαίσιο συνηθειών διατροφής και τρόπου ζωής όπου μπορεί να δείξει έως έναν βαθμό τις ιδιότητες και την ισχύ του.

 

Ο ψηφιακός μετασχηματισμός οδηγεί σε ασφαλέστερες και λιγότερο δαπανηρές κλινικές μελέτες

“H εποχή, που τα δεδομένα υγείας παράγονται μόνο εντός των δομών υγείας έχει περάσει. Οι περισσότεροι από εμάς παράγουμε συνεχώς μετρήσιμα δεδομένα που σχετίζονται με την υγεία μας, είτε σκόπιμα (π.χ. μέσω των monitors φυσικής κατάστασης και του τρόπου ζωής) είτε πιο παθητικά (για παράδειγμα μέσω των αναζητήσεων στο διαδίκτυο), επεσήμανε  στο πλαίσιο του Συνεδρίου με θέμα “Ψηφιακός Μετασχηματισμός στην Υγεία” που διοργάνωσε ο  Σύλλογος Αντιπροσώπων Φαρμακευτικών Ειδών & Ειδικοτήτων (ΣΑΦΕΕ) η κα. Ε. Κοράκη, Πρόεδρος της HACRO (Ελληνικός Σύλλογος των CROs) και Πρόεδρος & Διευθύνουσα Σύμβουλος της CORONIS Research.

Άρα, σε ένα ρητορικό ερώτημα, όπως τόνισε η ίδια, πόσο χρήσιμα είναι αυτά τα δεδομένα για το υγειονομικό σύστημα, καθώς και για τα άτομα που επιδιώκουν να βελτιστοποιήσουν την υγεία τους, η απάντηση είναι ότι όσο σημαντικά και αν είναι αυτά τα δεδομένα θα ήταν άχρηστα αν δεν υπήρχαν οι καινοτόμες τεχνολογίες που επιτρέπουν την προηγμένη επεξεργασία τους και τη μετατροπή τους σε στοιχεία, ικανά να συμβάλλουν στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων.

Αναμφίβολα, κατά την ίδια, η περισσότερο διαδεδομένη τεχνολογία είναι τα wearables, που φοριούνται στο σώμα και μπορούν να «αισθανθούν» το άτομο που τα φορά ή ακόμα και το περιβάλλον του. Παρά την ολοένα αυξανόμενη χρηστική αξία των wearables, αυτό που τους δίνει ζωή και ακόμα μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία είναι το Internet of Things (ΙoΤ), δηλαδή η συνδεσιμότητα των συσκευών με διάφορες εφαρμογές μέσω των οποίων οι χρήστες αποκτούν πρόσβαση  στα δεδομένα.

Είναι γεγονός, όπως τόνισε η κ. Κοράκη, ότι τα τελευταία χρόνια το ενδιαφέρον και η πρόσβαση των φαρμακευτικών εταιρειών σε αυξανόμενες ποσότητες επιστημονικών και ερευνητικών δεδομένων από διάφορες πηγές, γνωστά ως δεδομένα πραγματικού κόσμου (Real World Data, RWD), έχουν αυξηθεί σημαντικά. Πηγές των RWD αποτελούν οι φάκελοι των ασθενών, τα αρχεία των ασφαλιστικών εταιρειών, οι ιατρικές απεικονίσεις, οι φορητές συσκευές, οι εφαρμογές υγείας, ακόμα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τι γίνεται όμως όταν τα RWD αποτελούν ταυτοχρόνως και Big Data αναρωτήθηκε η κα. Κοράκη; Σε αυτή την περίπτωση, αποσαφήνισε ότι το «ξεκλείδωμα» μεγάλου όγκου RWD μπορεί να γίνει μόνο με τη χρήση προγνωστικών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης (Artificial Intelligence, AI) και άλλων τεχνολογιών. H χρήση αυτών, μπορεί όχι μόνο να επιταχύνει την κατανόηση των ασθενειών και τον εντοπισμό των κατάλληλων ασθενών για τη διεξαγωγή των κλινικών πρωτοκόλλων, αλλά επιτρέπει ουσιαστικά να εξαχθούν μοτίβα πληροφοριών και να βελτιωθεί σημαντικά ο σχεδιασμός των κλινικών δοκιμών.

Στο πλαίσιο αυτό, η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένας συνδυασμός πολλών διαφορετικών τεχνολογιών, που συνεργάζονται για να επιτρέψουν στις μηχανές να αναγνωρίζουν, να κατανοούν, να ενεργούν και να μαθαίνουν με ανθρώπινα επίπεδα νοημοσύνης. Η κα. Κοράκη υπογράμμισε, ότι οι δύο βασικότερες και περισσότερο διαδεδομένες τεχνικές του AI είναι το Machine Learning και το Natural Language Processing.

Σύμφωνα με την επεξήγησή της, η μηχανική εκμάθηση (ML) είναι ο κλάδος της τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιεί αλγόριθμους και στατιστικά μοντέλα, με σκοπό να προσφέρει τη δυνατότητα στους υπολογιστές να εκτελούν συγκεκριμένες εργασίες μέσα από την εξαγωγή συμπερασμάτων.

Από την άλλη, η επεξεργασία φυσικής γλώσσας (Natural Language Processing ή NLP όπως συνήθως λέγεται), επιτρέπει  σε έναν υπολογιστή να “κατανοήσει” το περιεχόμενο εγγράφων και ομιλίας με βάση τα συμφραζόμενα. Η τεχνολογία μπορεί στη συνέχεια να εξαγάγει, να οργανώσει και να κατηγοριοποιήσει με ακρίβεια τις πληροφορίες που παρέχονται.

Μολονότι, όπως τόνισε η κα. Κοράκη, τα Robotic Process Automations (RCA) ανήκουν στην ίδια επιστήμη με το Artificial Intelligence, δεν πρέπει να συγχέονται. Τα εργαλεία RCA μπορούν να επεξεργαστούν και να ερμηνεύσουν μη δομημένα δεδομένα, συμβάλλοντας έτσι σε σημαντικές προγνωστικές αναλύσεις.

Όλες οι τεχνολογίες που παρουσιάστηκαν, υπογράμμισε στην ομιλία της η κα. Κοράκη, επιτελούν ένα σημαντικό έργο, επιτρέπουν την ενοποίηση των δεδομένων από τα διάφορα συστήματα σε μια κοινή πλατφόρμα ανάλυσης δεδομένων, η οποία δίνει real time metrics και insights, διευκολύνοντας έτσι τη συνεχή προσαρμογή των παραμέτρων σε μια κλινική μελέτη αλλά και τη λήψη προληπτικών αποφάσεων. Κάτι, που επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισμό προκλήσεων ή σφαλμάτων, συμβάλλοντας σημαντικά στην επιτυχία μιας κλινικής δοκιμής.

Μολονότι, όπως ανέφερε, η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης δεν είναι ακόμα ευρέως εφαρμόσιμη σε κλινικές δοκιμές, έχει τη δυνατότητα ωστόσο να μεταμορφώσει την κλινική ανάπτυξη νέων θεραπειών. Οι εφαρμογές της μάλιστα, θα οδηγήσουν σε ταχύτερες, ασφαλέστερες και σημαντικά λιγότερο δαπανηρές κλινικές μελέτες, επεσήμανε η ίδια.

Όσο μακρινά και αν ακούγονται κάποια από αυτά, υπάρχουν ήδη αρκετά παραδείγματα εταιρειών γύρω μας, που δείχνουν ότι οι λύσεις αυτές ήδη δοκιμάζονται. Μερικά από αυτά, κατά την κα. Κοράκη είναι ότι:

Η Novartis μαζί με την Quantum Black, γνωστή εταιρεία συλλογής δεδομένων στους αγώνες της Formula 1, αποφάσισαν να χρησιμοποιήσουν την πλατφόρμα της για να αναλύουν τα δεδομένα 550 κλινικών μελετών που διενεργούσε σε εκείνο το χρονικό σημείο η Novartis, με σκοπό να προβλέψουν πιθανά προβλήματα στην εκτέλεση μελλοντικών κλινικών μελετών, πριν αυτά ακόμα προκύψουν.

Η Abbvie σε συνεργασία με τη Philips, χρησιμοποίησαν το Actigraphy ρολόι της Philips σε κλινική έρευνα, με σκοπό να μετρούν την ποιότητα του ύπνου καθώς και τα «περιστατικά» κνησμού των συμμετεχόντων στη μελέτη, σε ασθενείς με ατοπική δερματίτιδα.

Η αδερφή εταιρεία της Google, Verily, κατέληξε σε συνεργασία με τις Pfizer, Sanofi, Novartis, Otsuka, καθώς και δύο πανεπιστήμια (Duke και Stanford) ώστε με τη χρήση της πλατφόρμας της Verily να καθορίσουν το baseline ανθρώπινης υγείας μέσα από τη συλλογή δεδομένων από 10.000 συμμετέχοντες σε 4 χρόνια.

Η Janssen σε συνεργασία με την Apple, πραγματοποίησε κλινική μελέτη χρησιμοποιώντας το apple watch με σκοπό να βελτιώσει την πρόωρη διάγνωση και τα αποτελέσματα της κολπικής μαρμαρυγής, ενώ η μητρική Johnson & Johnson έκανε μια εντελώς virtual μελέτη για να δει αν το apple watch σε συνδυασμό με ένα iphone application θα μπορούσαν να μειώσουν τον κίνδυνο ισχαιμικού επεισοδίου.

Τον Φεβρουάριο του 2020, το clinicaltrials.gov  έδειχνε πως περίπου  ~460 μελέτες με wearables ήταν υπό εξέλιξη, ενώ σύμφωνα με κάποια έρευνα της Intel εκτιμάται πως περίπου το 70% των κλινικών μελετών θα ενσωματώσουν κάποιο wearable μέχρι το 2025.

Σίγουρα, αναγνώρισε η πρόεδρος της HACRO κα. Κοράκη, υπάρχει μεγάλη απόσταση μέχρι την καθολική υιοθέτηση των νέων τεχνολογιών. Όμως, η προηγούμενη χρονιά απέδειξε πως με τα κατάλληλα κίνητρα μπορούν και θα γίνουν τεράστια βήματα σε πολύ σύντομο χρόνο.

 

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επικοινωνήσετε με την κα Ευαγγελία Κοράκη, Πρόεδρος HACRO, Τ: 210 8778000 Κ: 6978182548, E: president@hacro.gr

Εικονική και επαυξημένη πραγματικότητα (virtual/augmented reality) στη χειρουργική του ώμου

H εξάπλωση της πανδημίας COVID-19 επηρέασε και άλλαξε δραματικά την λειτουργία πολλών επαγγελματικών κλάδων. Ένας από αυτούς είναι και ο τομέας της υγείας και μάλιστα ο κλάδος της χειρουργικής όπως επισημαίνει ο Αχιλλέας Μπουτσιάδης MD, PhD, Χειρουργός Ώμου και Γόνατος, Διδάκτωρ ΑΠΘ, επιμελητής 401 ΓΣΝΑ Αθηνών, υπεύθυνος έρευνας Centre OstéoArticulaire des Cèdres, Grenoble, France, μέλος του Institute Grenoblois d’ ‘Epaule και συνεργάτης της ΒιοΚλινικής Αθηνών του ομίλου ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗ. Όπως εξηγεί ο γιατρός τα δια ζώσης σεμινάρια με πρακτική άσκηση επάνω σε πτωματικά ή «πλαστικά» παρασκευάσματα έχει ουσιαστικά διακοπεί. Επιπλέον η χειρουργική εκπαίδευση ειδικευομένων και νέων γιατρών παγκοσμίως έχει μειωθεί δραστικά. Ενώ, η τεχνολογία και μάλιστα η εξ αποστάσεως συνεργασία προσπαθεί να δώσει αξιόπιστες λύσεις στη συνεχιζόμενη εκπαίδευση και την ανάπτυξη του τομέα της χειρουργικής- ορθοπαιδικής. Σύμφωνα με τον Δρ. Μπουτσιάδη, η Επαυξημένη (augmented reality) και η Εικονική Πραγματικότητα (virtualreality) χρησιμοποιούνται εδώ και αρκετά χρόνια στην βιομηχανία των βίντεο-παιχνιδιών και σε ηλεκτρονικούς υπολογιστές τοποθετώντας τον χρήστη σε ένα εικονικό περιβάλλον.

Στην Ορθοπαιδική και συγκεκριμένα στην χειρουργική του Ώμου η χρήση εφαρμογών που βασίζονται στην επαυξημένη και στην εικονική πραγματικότητα αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο. Τέτοιες εφαρμογές, όπως λέει, χρησιμοποιούνται στο ειδικό τμήμα Χειρουργικής Ώμου στη Βιοκλινική Αθηνών του Ομίλου ΒΙΟΙΑΤΡΙΚΗ. Είναι κατανοητό πως ο κάθε ασθενής αποτελεί μια ειδική περίπτωση. Ο τρισδιάστατος προεγχειρητικός σχεδιασμός και η αξιολόγηση των αλλοιώσεων της άρθρωσης του ώμου είναι πλέον απαραίτητα προεγχειρητικά βήματα.

Χρησιμοποιώντας τις απεικονιστικές εξετάσεις του ασθενή (αξονική και μαγνητική τομογραφία), έχουμε τη δυνατότητα να “πραγματοποιήσουμε” το χειρουργείο του ασθενή εικονικά στον υπολογιστή πριν την οποιαδήποτε αληθή χειρουργική επέμβαση. Ο χειρουργός κατανοεί με ακρίβεια την πάθηση του ασθενή και σχεδιάζει τα χειρουργικά βήματα. Αποφασίζονται από πριν τα υλικά που θα χρησιμοποιηθούν, όπως για παράδειγμα το είδος του χειρουργείου, ο ακριβής τύπος ακόμη και το μέγεθος μιας αρθροπλαστικής ώμου. Μπορεί ακόμη και να προβλεφθεί το χειρουργικό αποτέλεσμα και το εύρος κίνησης της άρθρωσης του ώμου.

Στον ίδιο χρόνο μπορούν να εκτυπωθούν τρισδιάστατα συγκεκριμένα και εξατομικευμένα εργαλεία ώστε να πραγματοποιηθεί με ακρίβεια το χειρουργείο που σχεδιάστηκε και ήδη «πραγματοποιήθηκε» εικονικά για τον συγκεκριμένο ασθενή.

Στη σημερινή εποχή ο χειρουργός μπορεί στη διάρκεια της επέμβασης να χρησιμοποιήσει «γυαλιά επαυξημένης πραγματικότητας» (Augmented Reality). Όπως σε «σενάριο επιστημονικής φαντασίας», απλά κουνώντας το δάκτυλο στον αέρα ο χειρουργός έχει μπροστά του σε πραγματικό χρόνο (real time) την επέμβαση που πραγματοποίησε «εχθές» στον υπολογιστή του ενώ παράλληλα πραγματοποιεί την αληθή επέμβαση. Μάλιστα μπορεί να έχει ζωντανή σύνδεση και βοήθεια από άλλο συνάδελφο σε οποιοδήποτε μέρος του κόσμου.

Η τεχνολογική παρέμβαση δεν σταματά εδώ. Στη χειρουργική αίθουσα μπορεί να χρησιμοποιηθεί πλέον και «πλοηγός»-navigation που λειτουργεί είτε με υπέρυθρες είτε με GPS. Με τον τρόπο αυτό, σε παράλληλες οθόνες υψηλής ανάλυσης, επαληθεύεται εάν ο γιατρός επαναλαμβάνει ακριβώς βήμα προς βήμα την επέμβαση που σχεδίασε και πραγματοποίησε την προηγούμενη ημέρα εικονικά. Με τις μεθόδους αυτές γίνεται κατανοητό πως τόσο ο χρόνος της επέμβασης όσο και οι επιπλοκές μειώνονται σημαντικά. Επιπλέον ιδιαίτερα σημαντική στην εποχή της πανδημίας COVID-19 είναι η μείωση της άμεσης σωματικής επαφής με τον ασθενή. Η εικονική λοιπόν πραγματοποίηση του χειρουργείου δεν απαιτεί την παρουσία του, ενώ η γρηγορότερη και ακριβέστερη χειρουργική επέμβαση μπορεί να μειώσει το χρόνο νοσηλείας του (χειρουργείο ημέρας). Τέλος η εκπαίδευση των νεότερων συναδέλφων αποτελεί την επένδυσή μας για το μέλλον παρά την έξαρση της πανδημίας (COVID-19). Νέοι γιατροί και ειδικευόμενοι έχουν την δυνατότητα να εκπαιδεύονται σε εικονικό περιβάλλον αυξάνοντας την ασφάλεια απέναντι στον ασθενή.

 

 

Η νηστεία στην υπηρεσία της υγείας

 

Ιωάννα Αδαμίδου MS, RD, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος & Βιολόγος Υπεύθυνη Bioiatriki+ Nutrition, Θεσσαλονίκη, Επιστημονική Συνεργάτης ΒιοΚλινικής Θεσσαλονίκης

 

Η θεληματική αποχή από ορισμένες ομάδες τροφών έχει συνήθως θρησκευτικό χαρακτήρα, εκτός απ’ αυτήν που γίνεται αποκλειστικά για λόγους υγείας ή με την πρόθεση “αποτοξίνωσης” του οργανισμού. Κατά την ορθόδοξη πίστη, η νηστεία προετοιμάζει τον χριστιανό πνευματικά, τον οδηγεί σε μια περισυλλογή και συνάμα σε μια ανάταση πνευματική, και του παρέχει τη δυνατότητα να κυριαρχεί των άτακτων επιθυμιών και να κυβερνά τα ατίθασα πάθη. Οι πιστοί ωστόσο οφείλουν να δώσουν στο σώμα τα θρεπτικά συστατικά που είναι απαραίτητα για τη συντήρηση και βέλτιστη λειτουργία του, έστω κι αν στερούνται κάποιων τροφών λόγω νηστείας.

 

Οι συστάσεις της νηστείας μοιάζουν αρκετά με αυτές της Μεσογειακής διατροφής, ενός από τους υγιεινότερους τύπους διατροφής στον κόσμο. Συγκεκριμένα στη νηστεία του Πάσχα το κρέας, το ψάρι, τα αυγά και για τους περισσότερους και τα γαλακτοκομικά είναι “εκτός μάχης”, ενώ το ψάρι καταναλώνεται μόνο την 25η Μαρτίου. Συνεπώς, είναι μια καλή ευκαιρία να παραδώσετε την σκυτάλη σε ορισμένες τροφές που πιθανώς είχαν ως επί το πλείστον παραγκωνιστεί έως τώρα, αναπληρώνοντας με τον τρόπο αυτό τις ανάγκες σας σε βασικά θρεπτικά συστατικά. Μπορείτε λοιπόν να εισάγετε στο διαιτολόγιό σας:

 

  • Οστρακοειδή και θαλασσινά, όπως μύδια, καλαμαράκια, γαρίδες και αστακό, με αξιόλογη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνες αλλά και ψευδάργυρο που σχετίζεται άμεσα με την καλή υγεία του ανοσοποιητικού συστήματος.
  • Ψάρι την 25η Μαρτίου, το οποίο αποτελεί μια έξοχη πηγή πρωτεΐνης εναλλακτική του κρέατος, με αξιόλογη περιεκτικότητα στα φιλικά προς την καρδιά ω-3 πολυακόρεστα λιπαρά οξέα, σε αντίθεση με τα κορεσμένα λιπαρά του κρέατος. Μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε ω3 έχουν τα λιπαρά ψάρια (π.χ. σολομός, σαρδέλα, σκουμπρί, τόνος, μπακαλιάρος, πέστροφα, γαύρος), τα οποία είναι επιπλέον πλούσια σε βιταμίνη D, βιταμίνη που συντελεί στην απορρόφηση, εναπόθεση και διατήρηση του ασβεστίου στα οστά, συμβάλλοντας έτσι στην πρόληψη αλλά και αντιμετώπιση της οστεοπενίας και οστεοπόρωσης.
  • Όσπρια, όπως φασόλια, φακές, ρεβίθια και φάβα, τα οποία είναι πλούσια σε πρωτεΐνες, βιταμίνη Β12 και σίδηρο, και συνεπώς επίσης αναπληρώνουν άψογα την απουσία του κρέατος, ειδικά σε συνδυασμό με ρύζι.
  • Ξηρούς καρπούς και σπόρους, που εμπεριέχουν πρωτεΐνες, ασβέστιο, αλλά και τα φιλικά προς την καρδιά μονοακόρεστα και πολυακόρεστα λιπαρά οξέα.
  • Προϊόντα ολικής αλέσεως, οι φυτικές ίνες των οποίων δημιουργούν γρηγορότερο και ευκολότερο κορεσμό, και συμβάλλουν στη σωστή λειτουργία του εντέρου και στη ρύθμιση της γλυκόζης (σακχάρου) στο αίμα.
  • Σόγια, πλούσια σε πρωτεΐνες υψηλής βιολογικής αξίας, οι οποίες συναγωνίζονται αυτές του κρέατος.
  • Μπάρες δημητριακών με βρώμη και σπόρους, δίχως ζάχαρη, ως γρήγορο πρωινό ή σνακ πλούσιο σε φυτικές ίνες για την καλή λειτουργία του πεπτικού συστήματος και του εντέρου.
  • Άφθονα φρούτα και λαχανικά, σε διάφορους χρωματικούς και γευστικούς συνδυασμούς, που θωρακίζουν την άμυνα του οργανισμού λόγω της ποικιλίας των αντιοξειδωτικών ουσιών που περιέχουν. Την παράσταση “κλέβουν” τα σκούρα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι, το μαρούλι και η ρόκα, αλλά και το μπρόκολο. Όσον αφορά στα φρούτα, επωφεληθείτε από τις φυτικές ίνες που προσφέρει ολόκληρο το φρούτο με τη φλούδα του (εφόσον αυτή τρώγεται) ή στο μπλέντερ, έναντι του έτοιμου συσκευασμένου χυμού στον οποίο συχνά προστίθεται και ζάχαρη.

 

Η νηστεία συνάμα αποτελεί μια προσπάθεια για εγκράτεια και από πλευράς ποσότητας. Καλό είναι να είστε προσεκτικοί με τα λιπαρά όπως το βούτυρο και το ελαιόλαδο, αλλά και τους υδατάνθρακες όπως το ψωμί, τα μακαρόνια και τις πατάτες, η υπερβολική κατανάλωση των οποίων μπορεί να οδηγήσει σε απουσία κορεσμού και αύξηση βάρους ακόμη και στην περίοδο της νηστείας.

Καθώς λοιπόν πλησιάζουμε προς το Πάσχα, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε πως μπορούμε να έχουμε ποιότητα διατροφής και ζωής κατά τη διάρκεια της νηστείας, δίχως να στερηθούμε τα συστατικά, τις βιταμίνες και τα ιχνοστοιχεία που είναι απαραίτητα για την εύρυθμη λειτουργία του οργανισμού.

 

 

 

Πηγές:

  • Από την Σοφίαν των Θεοφόρων Αγίων Πατέρων της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Ορθόδοξος Κυψέλη, Θεσ/νίκη, Τεύχος 72-73, 1998.
  • Adamidou J., Bell-Wilson J.A. (2006), Iron Deficiency Anemia and Exercise. IDEA Fitness Journal.
  • Wardlaw G.M., Hampl J.S., DiSilvestro R.A. (2004), Perspectives in Nutrition. McGraw-Hill. 6th

Και Φτάσαμε στην Επαγγελματική Εξουθένωση

 

Άρθρο της Ελισσάβετ Κάλμπαρη (MISCP), Health & Neuro Psychologist – Executive & HCP Trainer, Founder of Self Balance

 

 

Το τελευταία διάστημα όλο και περισσότερες συζητήσεις και μελέτες πραγματοποιούνται σχετικά με τις επιπτώσεις της πανδημίας στην ψυχική υγεία των ανθρώπων και την κόπωση που έχει επέλθει σε όλους, λόγω των συνθηκών της καθημερινότητάς μας.

 

Οι αυξανόμενες απαιτήσεις όμως στον χώρο της  υγείας, είτε λόγω της υπεραυξημένης ανάγκης περίθαλψης περιστατικών, είτε λόγω της υπερπροσπάθειας άσκησης των καθηκόντων σε ένα σύστημα που αρχικά δυσκολεύτηκε να βρεί την ισορροποία του, φάνηκε να  οδηγεί πολλούς επαγγελματίες υγείας σε επαγγελματική εξουθένωση στις ημέρες μας.  Συνεχίζοντας ακούραστοι για ένα χρόνο τώρα να προσφέρουν τη βοήθειά τους (με όσα  σωματικά και ψυχικά αποθέματα τους έχουν μείνει), θα έλεγα ότι είναι σημαντικό να αναλογιστούμε τις συνέπειες αυτής της επιβάρυνσης την επόμενη ημέρα, τόσο για τους ίδιους όσο και για το σύστημα υγείας.

 

Τα τελευταία χρόνια ο όρος ψυχική ανθεκτικότητα (resilience), έχει αρχίσει και εισαγάγεται και στο χώρο των επαγγελματιών υγείας με παρεμβάσεις που αναφέρονται τόσο σε ατομικό επίπεδο αυτοφροντίδας και υποστήριξης του επαγγελματία υγείας, όσο και σε  επίπεδο ευθύνης που φέρει η διοίκηση ενός νοσοκομείου ή μιας μονάδας.   Ψυχική ανθεκτικότητα σημαίνει να επανέρχομαι στην αρχική μου κατάσταση, να ανακάμπτω μετά από έντονη πίεση, και να απορροφώ την ενέργεια χωρίς παράπλευρες απώλειες.  Κάπως  όπως το καλάμι που δεν σπάει με τον δυνατό αέρα, λυγίζει και επανέρχεται στην πρότερή του κατάσταση.  Αυτήν την ευλυγισία – την ελαστικότητα- ως δεξιότητα είναι που εξετάζουμε και επιδιώκουμε να διαθέτουν οι επαγγελματίες υγείας, ιδιαίτερα σε περιόδους κρίσης όπως αυτή που ζούμε όλοι σήμερα.

 

Όροι όπως “ανθεκτικότητα”,  “ενσυναίσθηση”,  “προσαρμοστικότητα”, “αποτελεσματική επικοινωνία” και “ενεργητική ακρόαση”, ή “διαχείριση χρόνου και συγκρούσεων“, “συναισθηματική νοημοσύνη”, είναι συχνοί όροι στους χώρους των επιχειρήσεων και των στελεχών.  Καθημερινά στελέχη εμψυχώνονται, προετοιμάζονται στον τρόπο με τον οποίο μπορούν να ηγηθούν στον κλάδο τους, να επικοινωνήσουν με τους συναδέλφους τους, να ανταποκριθούν στις καθημερινές προκλήσεις.  Το γεγονός λοιπόν ότι οι βασικές αυτές δεξιότητες ήταν ήδη μέρος της καθημερινής εκπαίδευσης στελεχών ακόμα και πριν την πανδημία, σε αντίθεση με τους επαγγελματίες υγείας για τους οποίους τέτοια εκπαίδευση θεωρούνταν περιτή ή πολυτέλεια, πάντα με έκανε να αναρωτιέμαι.   Ίσως γιατί εσφαλμένα πιστεύουμε όλοι ότι όσο περισσότερο πόνο αντιμετωπίζει στην καθημερινότητά του ένας επαγγελματίας υγείας τόσο πιο ανθεκτικός γίνεται.

 

Η εμπειρία μου αλλά και το ερευνητικό μου έργο τόσο στο χώρο της εκπαίδευσης όσο και της υποστήριξης επαγγελματικών υγείας, ασθενών και στελεχών, δεν με αφήνει να διαχωρίσω τον επαγγελματία υγείας από ένα στέλεχος σε μία επιχείρηση.  Θα έλεγα ότι οι επαγγελματίες υγείας (περισσότερο και από στελέχη επιχειρήσεων, ακριβώς επειδή συναντρέφονται με τον ανθρώπινο πόνο και την ανθρώπινη ζωή και επομένως με τα ανθρώπινα συναισθήματα) έχουν ανάγκη βοήθειας τόσο στη διαχείρηση του ίδιου τους του εαυτού, όσο και στη διαχείρηση των ασθενών τους.  Μία τέτοιου είδους προσέγγιση, δε, πρέπει να θεωρείται θεμέλιος λίθος στην αντιμετώπιση της επαγγελματικής εξουθένωσης.  Η κρίση, μέσα από τις αυξημένες ώρες εργασίας, την “αναρχία” που επικράτησε σε όλα τα επίπεδα της εργασίας, την αβεβαιότητα για το αύριο και την έλλειψη χρόνου για να εκφραστούν συναισθήματα, οδήγησε πολλούς στην επαγγελματική εξουθένωση.  Ο όρος Burnout (επαγγελματική εξουθένωση) δεν αφορά μόνο στην επαγγελματική κόπωση αλλά και στην συναισθηματική εξάντληση (emotional exhaustion), στην αποπροσωποποίηση του ατόμου στο χώρο εργασίας  (depersonalization) και στο μειωμένο αίσθημα προσωπικής επίτευξης και δυσαρέσκειας (low personal accomplishment).   Δεδομένου ότι τελικά το συναίσθημα είναι ο μηχανισμός που μας καθορίζει, μας καθοδηγεί και ορίζει τη συμπεριφορά και τη σκέψη μας, είναι σημαντικό και οι επαγγελματίες υγείας να διαμορφώνουν αντίστοιχους μηχανισμούς ώς προς τη θωράκιση θετικών συναισθημάτων που απορρέουν από την προσφορά τους στον χώρο της υγείας, όπως είναι τα συναισθήματα ικανοποίησης, αποδοχής, αναγνώρισης και συμπαράστασης.

Ένα σύστημα υγείας που θα αναγνωρίζει το συναίσθημα του εργαζομένου, την προσφορά του και θα ενισχύει τόσο το περιβάλλον ώς προς την εργασιακή βελτίωση όσο και ως προς την συναισθηματική ενίσχυση αυτών, πάντα ξέρουμε ότι θα έχει θετικά αποτελέσματα.  Ένας ικανοποιημένος  και ανθεκτικός επαγγελματίας υγείας θα μπορέσει να συνεργαστεί καλύτερα με τον ασθενή του, θα επικοινωνήσει ακόμα πιο αποτελεσματικά, θα διαχειριστεί το χρόνο του στο νοσοκομείο και θα αντιμετωπίσει το καθημερινό άγχος με άλλα εφόδια.  Ένας εξουθενωμένος επαγγελματίας υγείας θα συνεχίσει να επικοινωνεί με τον ασθενή του, θα συνεχίζει να προσφέρει τις υπηρεσίες του και τις γνώσεις του, θα αμελήσει όμως τη δική του υγεία και αυτό θα είναι η “αχίλλειος πτέρνα” για όλους μας όταν συμβεί!

 

 

 

Κανόνες Συμμόρφωσης στην Υγεία που ρυθμίζουν τις σχέσεις Ασθενούς, Επαγγελματία Υγείας, Κλινικών, Φαρμακευτικής Βιομηχανίας και Ρυθμιστικών Αρχών καθοδόν για το e-health: Οδηγός προς τις Επιχειρήσεις.

Σύμφωνα με προσφατα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών ο παγκόσμιος πληθυσμός θα αυξηθεί από τα 7.6 στα 9.7 δις μέχρι το 2050 τη στιγμή που ο αριθμός των ανθρώπων άνω των 60 ετών θα φθάσει στα 2 δις. Την ίδια στιγμή το παγκόσμιο σύστημα υγείας διέρχεται ενός ριζικού μετασχηματισμού προσελκύοντας μεγάλα ποσά σε επενδύσεις που εστιάζουν στην πρόληψη και στην αναβάθμιση του επιπέδου ζωής ώστε όλοι εμείς να μπορούμε να ζήσουμε καλύτερα και μακροβιότερα.

Της Ιωάννας Μιχαλοπούλου

Με βάση την έκθεση του ΟΟΣΑ το 2017 οι δαπάνες υγιεινομικής περίθαλψης αυξήθηκαν σε περίπου 9% του ΑΕΠ κατά μέσο όρο στις χώρες του. Το κόστος όμως αυτό σε συνδυασμό με την αύξηση των χρόνιων παθήσεων έχει ως αποτέλεσμα την άμεση ανάγκη και για πρόληψη των ασθενειών. Ποιός έρχεται εκεί να δώσει τη λύση?

Η Ιατρική Τεχνολογία. Και αυτό διότι νέα εργαλεία πλέον δίνουν λύσεις σε θανατηφόρες ασθένειες κάνοντας τις χρόνιες παθήσεις πιο διαχειρίσιμες.

Φουτουριστικές εξελίξεις όπως η ρομποτική και η προσωποποιημένη ιατρική βάσει χρήσης του γενετικού προφίλ του ασθενή είναι σε θέση να προβαίνουν πλέον σε διάγνωση και θεραπεία. Την ίδια στιγμή η βιοιατρική κλινική έρευνα φέρνει στο φως νέα φάρμακα, ιατρικά μηχανήματα, ιατρικές εφαρμογές και γονιδιακές θεραπείες, ικανές να θεραπεύσουν μοναδικά και αποτελεσματικά ασθενείς οι οποίοι όμως πολλές φορές δεν έχουν πρόσβαση σε αυτές.

Σύμφωνα με τα στοιχεία για τον δυστυχώς ‘αργό’ ψηφιακό μετασχηματισμό της Υγείας που έδωσε στη δημοσιότητα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2018, 3 είναι οι τομείς που χρήζουν άμεσης βελτίωσης: α) η διασφάλιση της διασυνοριακής πρόσβασης σε περίθαλψη, β) η καλύτερη πρόσβαση σε προηγμένες θεραπείες προσωποποιημένης ιατρικής και γ) τα ψηφιακά εργαλεία για την ενδυνάμωση των ίδιων πολιτών.

Η εξέλιξη έτσι σε συγκεκριμένες θεραπευτικές κατηγορίες μεταξύ άλλων της ογκολογίας και η έλευση τεχνολογιών ανοίγουν μια νέα εποχή της precision & personized ιατρικής με κύριο βάρος στην βιοτεχνολογία. Ταυτόχρονα η τεχνολογία άνοιξε νέες προκλήσεις για τη φαρμακοβιομηχανία. Τα Genomics, η νανοτεχνολογία, οι sensors με το Internet of Things, τα big data και advanced analytics, το ΑΙ και η ρομποτική, το 3D printing φέρνουν στην κυριολεξία τα πάνω-κάτω στην ανθρώπινη ιστορία. Έτσι στην Βιοφαρμακευτική έρευνα, η τεχνολογία παρουσιάζει την ευκαιρία για καλύτερα και πιο στοχευμένα αποτελέσματα για τους ασθενείς, για σημαντική μείωση του κόστους και επιτάχυνση της εύρεσης της κατάλληλης θεραπείας.

Mε την αποκωδικοποίηση ανθρώπινου γονιδιώματος το 2003 η γενετική και γονιδιωματική ιατρική εξελίσσεται πλέον πολύ γρήγορα με τις νέες δυνατότητες που της δίνονται στο health αλλά και στο wellbeing του ατόμου. Ετσι, σήμερα οι επιστήμονες έχουν την ικανότητα να αναπτύσσουν και εργαλεία όπως το CRISPR (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeat) υπό την έννοια ότι η τεχνολογία επιτρέπει πλέον γενετικό υλικό να προστίθεται, αφαιρείται ή τροποποιείται σε συγκεκριμένες περιοχές του γονιδιώματος. Οι επιστήμονες πρόσφατα ανακάλυψαν ότι μπορούν να προβούν στην επεξεργασία γονιδίων κατά τέτοιο τρόπο ώστε να επέμβουν αφαιρώντας μέρος της ακολουθίας DNA ανασυντάσσοντάς το. Οπως γνωρίζετε, κάτι τέτοιο βρίσκεται στην πρωτοκαθεδρία αντιμετώπισης του καρκίνου.

Ετσι, πιο επιτακτική από ποτέ κρίνεται η ανάγκη του φαρμακευτικού κόσμου να περάσει από τη προσέγγιση του οnesize fits all approach medicine στην εποχή του personalized medicine. Διότι γεγονός αποτελεί ότι πλέον έχουμε νέες δυνατότητες όχι στη χρήση των δεδομένων per se αλλά στην αυξημένη ποσότητα που συλλέγονται σε όλα τα επίπεδα και κυρίως στην αυξημένη προσβασιμότητα και δυνατότητα αξιοποίησής τους.

Συνεπώς, το κλειδί εδώ είναι η χρήση όλων των συλλεγόμενων πληροφοριών Big Data Πάνω και Πέρα της καθεαυτής χρήσης τους για ιατρικούς σκοπούς, χρήση δηλ. μη προβλέψιμη κατά το στάδιο της συλλογής τους.

Αν όμως μιλάμε για χρήση πάνω και πέρα της αρχικά προβλέψιμης ποιά είναι τα εχέγγυα μια νόμιμης και διαφανούς επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων των πολιτών?

Ο πιο συνήθης και ασφαλής τρόπος γενικά λχ. για μια ασφαλιστική εταιρεία, πάροχο υγείας ή developer -ως Υπεύθυνο Επεξεργασίας, ώστε να επεξεργάζεται σύννομα τα δεδομένα υγείας των ασθενών όπως καθορίζονται και στο άρθρο 9 παρ. 1 του Γενικού Κανονισμού για την Προστασία των Προσωπικών Δεδομένων (GDPR) ήτοι την ηλικία τους, το ιατρικό ιστορικό τους, τη φαρμακευτική αγωγή τους, διάφορες άλλες παθήσεις τους κλπ., είναι με το να δίνουν τα υποκείμενα την προηγούμενη ειδική, ρητή, ελεύθερη, ενημερωμένη και ελευθέρως ανακλητή συγκατάθεση τους, εξαίρεση που καθορίζει ρητά ο GDPR και ως προς την επεξεργασία ευαίσθητων δεδομένων (άρθρο 9 παρ.2 α’).

Περαιτέρω, οι ρυθμίσεις που εισήγαγε ο GDPR ως εξαίρεση νόμιμης επεξεργασίας (ήτοι και χωρίς προηγούμενη συναίνεση εκ μέρους του υποκειμένου) εμπεριέχονται στο άρθρο 9 παρ. 2 η’ του GDPR δηλ. τέτοια επεξεργασία είναι δυνατή αν κρίνεται απαραίτητη για σκοπούς προληπτικής ή επαγγελματικής ιατρικής, ιατρικής διάγνωσης, παροχής υγειονομικής ή κοινωνικής περίθαλψης ή θεραπείας ή διαχείρισης υγειονομικών και κοινωνικών συστημάτων και υπηρεσιών βάσει του ενωσιακού δικαίου ή του δικαίου κράτους μέλους ή δυνάμει σύμβασης με επαγγελματία του τομέα της υγείας.

Επιπλέον, με βάση το άρθρο 9 παρ. 2 θ’, ρητώς αναφέρεται πως η επεξεργασία δεδομένων υγείας επιτρέπεται όταν είναι απαραίτητη για λόγους δημόσιου συμφέροντος στον τομέα της δημόσιας υγείας, ως προς την διασφάλιση υψηλών προτύπων ποιότητας και ασφάλειας της υγειονομικής περίθαλψης και των φαρμάκων ή των ιατροτεχνολογικών προϊόντων.

Τα επίμαχα δεδομένα υγείας θα πρέπει να συλλέγονται κατά τρόπο νόμιμο και θεμιτό, εκ μέρους πχ. μιας κλινικής ως Υπευθύνου επεξεργασίας, δεν πρέπει να είναι περισσότερα από εκείνα τα οποία απαιτούνται για την επίτευξη των σκοπών επεξεργασίας, να είναι δηλαδή τα απολύτως «πρόσφορα» και «αναγκαία» σύμφωνα πάντα με την αρχή της συνάφειας και προσφορότητας, και της ελαχιστοποίησης των δεδομένων (άρθρο 5 παρ. 1 γ’ GDPR).

Σημειωτέον, λχ. μια κλινική θα πρέπει να λειτουργεί στα πλαίσια τήρησης του απορρήτου της επεξεργασίας και πριν από την σκοπούμενη επεξεργασία να ενημερώνει λεπτομερώς τον ασθενή για τον σκοπό της εξέτασης, θεραπείας (άρθρο 13 GDPR), που είναι η διασφάλιση της αποτελεσματικότητας, αν υπάρχει, τα ακριβή στοιχεία του υπευθύνου επεξεργασίας, τους τυχόν αποδέκτες αυτών, την νομική βάση σύμφωνα με την οποία συντελείται η επεξεργασία των δεδομένων υγείας του, αν πρόκειται αυτά να διαβιβαστούν σε τρίτους ή σε τρίτες χώρες καθώς και τον ενημερώνει για τα δικαιώματα του (διαγραφής, περιορισμού, προσβάσεως κλπ), όπως απαριθμούνται στα άρθρα 17 και 18 του GDPR. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να σημειώσω ότι γνωρίζω την υπόθεση της ιδιωτικής κλινικής που έλαβε μεγάλες διαστάσεις στα media της Κύπρου δημοσιοποιώντας δεδομένα υγείας ασθενούς σε μη εξουσιοδοτημένο προς τούτο νοσηλευτή και μάλιστα χωρίς την προηγούμενη ενημέρωση ασθενούς.

Τέλος, ο εκάστοτε ιατρικός πάροχος πρέπει να λαμβάνει τα κατάλληλα τεχνικά και οργανωτικά μέτρα προκειμένου να διασφαλίζει αλλά και να μπορεί να αποδεικνύει ότι η επεξεργασία διενεργείται σύννομα σύμφωνα με τον παρόντα κανονισμό και τις επιταγές του (άρθρο 24 παρ. 1) προτάσσοντας μέτρα ανωνυμοποίησης, ψευδοανωνυμοποίησης ειδικά για τα ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα.

Προβλέπονται επίσης, ειδικές διατάξεις περί Διαβιβάσεις Προσωπικών Δεδομένων σε Τρίτες Χώρες (Αποφάσεις Επάρκειας, Κατάλληλες Εγγυήσεις) και ειδικά στο σημείο αυτό θα ήθελα να αναφέρω και την πρόσφατη απόφαση του Ευρωπαικού Δικαστηρίου Schrems II η οποία έκρινε κατουσίαν ότι το επίπεδο προστασίας στις ΗΠΑ (Privacy Shield) δεν είναι ικανοποιητικό σε σύγκριση με αυτό που υπαγορεύει ο GDPR.

Κατά αυτόν τον τρόπο, ο Κανονισμός θέτει το Υποκείμενο στο επίκεντρο καθώς προβλέπει δικαιώματα: πρόσβασης, περιορισμού, διόρθωσης, διαγραφής, φορητότητας κλπ ενώ θέτει ως απόλυτο το Δικαίωμα Εναντίωσης στο Profiling με ειδική και μόνη εξαίρεση για τα δεδομένα υγείας, την προηγούμενη συγκατάθεση του Υποκειμένου ή το Δημόσιο Συμφέρον.

Γενικά πάντως, δεν θα πρέπει να παραγνωριστεί ο κίνδυνος που διαφαίνεται από τη χρήση των μέσων επίτευξης ασφάλειας των φαρμάκων (μέσω επεξεργασίας αναρτήσεων στο διαδίκτυο, Big Data κλπ) της πιθανότητας Profiling με δεδομένο ότι οι ίδιοι οι Ασθενείς αποτελούν τους κύριους τροφοδότες της μεγάλης δεξαμενής Big Data.

Και βέβαια μιλάμε για τη σύννομη χρήση του profiling σε συνδυασμό με τις νέες κατηγορίες δεδομένων υγείας, ήτοι τα Βιομετρικά, δεδομένα με βαση βιολογικές ιδιότητες ατομου, πτυχές συμπεριφοράς, φυσιολογία μας, ήτοι τρόπος βαδίσματος, αποτυπώματα, ίριδα κλπ, που αποτελεί κατηγορία ανοικτή για περαιτέρω ρύθμιση καθώς και τα Γενετικά με βάση τα κληρονούμενα ή μη γενετικά μας χαρακτηριστικα η επεξεργασία των οποίων θα μπορούσε να μας οδηγήσει σε επικίνδυνες οδούς.

Η προσπάθεια όμως εξατομίκευσης των φαρμάκων σχετίζεται και με τη συμμετοχή των ασθενών στην διαδικασία κλινικών δοκιμών με τη νέα Πύλη Κλινικών Μελετών βάση της οποίας θα μπορεί να υπάρχει πρόσβαση σε πραγματικό χρόνο μελετών και αποτελεσμάτων στην ΕΕ αλλά και με την αναγνώριση και χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος που ξεκίνησε το 1990 και ολοκληρώθηκε το 2003.

Παρόλα αυτά, τα γονιδιωματικά δεδομένα δύσκολα ανωνυμοποιούνται και περιέχουν πληροφορίες για ποικίλους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένων και πληροφοριών για τη φυλετική καταγωγή, την προδιάθεση για ασθένειες και άλλα φαινοτυπικά χαρακτηριστικά και για τον λόγο αυτό τα γονιδιωματικά δεδομένα μπορούν να θεωρηθούν ιδιαίτερα προσωπικά και ευαίσθητα.

Επίσης, τα γονιδιωματικά δεδομένα δεν αφορούν μόνο ένα άτομο, αλλά και άτομα της οικογένειάς του (λόγω του χαρακτηριστικού της κληρονομικότητάς τους) και άρα η αποκάλυψη των γονιδιωματικών δεδομένων ενός ατόμου επηρεάζει την ιδιωτικότητα άλλων ατόμων που πιθανώς να μην έχουν συναινέσει σε αυτό.

Επομένως, τίθεται το εύλογο ερώτημα σχετικά με το εάν (και πώς) θα πρέπει να οριοθετηθεί η συλλογή, επεξεργασία και διάδοση αυτών των δεδομένων για λόγους προστασίας των δικαιωμάτων της ιδιωτικότητας και ασφάλειας των υποκειμένων αυτών των δεδομένων (αλλά και των τρίτων που συγγενεύουν με το υποκείμενο των δεδομένων), ειδικά λαμβάνοντας υπ’ όψιν τόσο την εθνική νομοθεσία όσο και τις επιταγές του GDPR.

Τελικά, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το δίλημμα της ανωνυμοποίησης ή της διατήρησης της προσωποποίησης των πληροφοριών.

Το ερώτημα αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό και επίκαιρο λόγω και της υπογραφής της Ευρωπαϊκής Διακήρυξης για την διασυνοριακή πρόσβαση στη γονιδιωματική βάση δεδομένων από μέρους και της Κύπρου εντός του 2018.

Σημειωτέον ότι μέχρι το 2030 σύμφωνα με το World Economic Forum η τεχνητή νοημοσύνη (Artificial Intelligence) αναμένεται μέσω του μεγάλου όγκου δεδομένων (Big Data) να έχει πρόσβαση σε πολλές πηγές δεδομένων μέσω των ενδιαφερομένων μερών (νοσοκομείων, κλινικών, ΕΥ, ασθενών, health app developers, παρόχων οικιακής φροντίδας και βασικά μέσω των πληροφοριών του Ηλεκτρονικού Φακελου Ασθενών και των υπηρεσιών φροντίδας υγείας που παρέχονται στα πλαίσια του ΓεΣΥ) για να αποκαλύψει μοτίβα ασθενειών και να βοηθήσει αποτελεσματικά μέσω της πρόγνωσης και θεραπείας. Tην ίδια στιγμή, το AI θα μειώσει τον χρόνο αναμονής των θεραπειών για τους ασθενείς και θα βελτιώσει την αποτελεσματικότητα των νοσοκομείων και ιατρικών συστημάτων.

  • Το 2030, αυτό σημαίνει ότι τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης θα μπορούν να προβλέψουν πότε ένα άτομο κινδυνεύει να αναπτύξει μια χρόνια ασθένεια και να προτείνει προληπτικά μέτρα πριν επιδεινωθούν. Αυτή η εξέλιξη είναι ήδη τόσο επιτυχής που τα ποσοστά διαβήτη, καρδιακής ανεπάρκειας και ΧΑΠ (χρόνια αποφρακτική καρδιακή νόσο) επιτέλους μειωνονται.
  • Το 2030, ένα νοσοκομείο δεν θα είναι πλέον ένα μεγάλο κτίριο που θα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα ασθενειών. Αντίθετα, θα εστιάζει στη φροντίδα επιβαρυντικών νόσων και περίπλοκων διαδικασιών θεραπειών, ενώ λιγότερο επείγουσες περιπτώσεις θα παρακολουθούνται και θα αντιμετωπίζονται μέσω μικρότερων κέντρων, όπως κλινικές, κέντρα αποκατάστασης, εξειδικευμένες κλινικές θεραπείας και ακόμη και σπίτια ασθενών κατά τρόπο ώστε κάθε ΕΥ να προσφέρει και κάθε ασθενής να δέχεται την εξατομικευμένη φροντίδα που του χρειάζεται.
  • Παράλληλα, ο μετασχηματισμός αυτός οδηγεί νομοτελειακά στην ανάγκη ψηφιακού μετασχηματισμού και των ασφαλιστικών εταιρειών για τη μεγιστοποίηση της φροντίδας και άρα και ικανοποίησης των ‘πελατών-ασθενών τους μέσω της χρήσης εργαλείων ICT. H παραγωγή λχ. δικών τους digital apps τα οποία θα είναι ικανά να παρέξουν εξατομικευμένες υπηρεσίες και συμβουλές οδηγεί μετά βεβαιότητας και στην συμπόρευση αυτών με το υπόλοιπο ιατρικό οικοσύστημα για την βελτιστοποίηση της παροχής φροντίδας εις όφελος των ασθενών.

Τα ενδιαφερόμενα λοιπόν μέρη για να επενδύσουν στον τομέα της Ιατρικής Τεχνολογίας θα πρέπει να έχουν υπόψη τους καταρχήν το GDPR και κυρίως τη βάση και το σκοπό της επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων, το ζήτημα της συγκατάθεσης (πότε και αν χρειάζεται), τις ειδικές κατηγορίες δεδομένων με έμφαση στα γενετικά και βιομετρικά (Μια εφαρμογή smartphone για μέτρηση θερμίδων δεν είναι το ίδιο με τη χρήση γενετικής υπηρεσίας απευθείας προς τον καταναλωτή), τα δικαιώματα των υποκειμένων δίνοντας ιδιαίτερη προσοχή στο Profiling, τη δευτερογενή χρήση των δεδομένων στην κλινική έρευνα, τη φύση και τον τρόπο επεξεργασίας από τον Εκτελούντα την Επεξεργασία (CloudProvider) ενώ θα πρέπει να έχουν κατά νού ότι με τους 2 νέους Ευρωπαικούς Κανονισμούς των Medical Devices και Invitro Diagnostics 745/2017 και 746/2017 που αναφέρουν ότι οποιοδήποτε λογισμικό… για χρήση σε ανθρώπους για ιατρικούς σκοπούς διάγνωσης, πρόληψης, πρόγνωσης… με in vitro εξέταση δειγμάτων από το ανθρώπινο σώμα, και αιμοδοσίας χρήζει notification και αντίστοιχου classification από το Notification Body και Συμβούλιο Φαρμάκων (σας μιλώ με βάση την εμπειρία μας).

Επίσης, να έχουν κατά νου και την ενδεχόμενη επαγγελματική αστική και ποινική ευθύνη των ΕΥ από τη χρήση των ιατρικών τεχνολογιών ή προοδευτικά, αν μου επιτρέπετε, και από τη μη χρήση νέων τεχνολογιών υγείας εκ μέρους τους με άλυτα προς το παρόν ζητήματα περί ευθύνης τους, κατοχύρωσης πατεντών αλγοριθμικών εφευρέσεων ενώ να έχουν υπόψη τους και τη σχετική ευρωπαική και εθνική νομοθεσία.

H χρήση και η συμβολή πάντως του ΑΙ είναι αναπόφευκτη.

Αρκεί να σας αναφέρω το νέο διαγνωστικό εργαλείο ΑΙ της Alibaba του οποίου ο αλγόριθμός του είναι ικανός πλέον να ανιχνεύει λοιμώξεις Covid 19 με ποσοστό ακρίβειας έως 96%, σε περίπου 20 δευτερόλεπτα. Εν τω μεταξύ, ρομπότ έχουν αναπτυχθεί σε όλο τον κόσμο για την καταπολέμηση του ιού, την απολύμανση των νοσοκομείων, τη διανομή τροφίμων και φαρμάκων σε ασθενείς, ενώ λαμβάνουν και τις θερμοκρασίες τους τη στιγμή που drones έχουν επίσης αναπτυχθεί για ψεκασμό απολυμαντικών και θερμική απεικόνιση.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη αναμένεται να γίνει ένα τεράστιο τείχος προστασίας από μολυσματικές ασθένειες και πανδημίες. Όχι μόνο βοηθά στον έλεγχο και στις διαγνωστικές τεχνικές, αλλά είναι επίσης απαραίτητο εργαλείο στον εντοπισμό πιθανών εμβολίων και θεραπειών.

Mε δεδομένο ότι τα ευφυή συστήματα είναι ήδη ικανά να εκτελούν εξειδικευμένες εργασίες και να αυξάνουν τις ανθρώπινες δυνατότητες αλλά είναι ένα μακρύ και περίπλοκο ταξίδι που καμία εταιρεία ή οργανισμός δεν μπορεί να κάνει μόνη της, πιστεύω ότι οι κυβερνήσεις, τα συστήματα υγείας και οι ιδιωτικές εταιρείες πρέπει να συνεχίσουν ή να αρχίσουν να συνεργάζονται για να διασφαλίσουν ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης είναι πλήρως διαλειτουργικά και διαφανή.

Eπομένως, όλοι εσείς που θέλετε και πρέπει να επενδύσετε στην ιατρική τεχνολογία θα πρέπει να λάβετε υπόψη σας

  • την ισχύουσα ευρωπαική και εθνική νομοθεσία,
  • να σχεδιάσετε διαφανείς και συμμορφούμενες διαδικασίες με βάση τα GDPR & MDR Regulations, ειδικά οι πάροχοι τεχνολογίας να προσδιορίσουν το ρόλο τους με βάση τη θέση τους ως Υπεύθυνοι, Εκτελούντες ή Συνυπεύθυνοι,
  • να προσδιορίσετε τη νομική στρατηγική σας και μάλιστα λόγω της απόφασης, Schrems II αυτή την στιγμή, oι επιχειρήσεις καλούνται να αναθεωρήσουν πολιτικές και διαδικασίες τους σε οργανωτικό και τεχνικό επίπεδο. Με ό,τι συνεπάγεται για τις σχέσεις τους με προμηθευτές και πελάτες τους.
  • Να εκπαιδεύσετε τους ΕΥ διότι όσο περισσότερο χρησιμοποιείται το AI στην κλινική πρακτική, τόσο περισσότεροι κλινικοί γιατροί θα αυξάνουν την εμπιστοσύνη τους και τις δεξιότητές τους σε τομείς όπως η χειρουργική επέμβαση και η διάγνωση. Αρκεί να σημειώσω ότι στόχος ΝΗS: every nurse να καταστεί enurse μέχρι το 2020 και
  • εν τέλει να προτρέψετε τους Ασθενείς εκπαιδεύοντάς τους εσείς.

 

Καθώς η υγειονομική περίθαλψη συνεχίζει να παγκοσμιοποιείται, η ανάγκη για διεθνή πρότυπα που προστατεύουν τον τρόπο με τον οποίο η AI χρησιμοποιεί προσωπικά δεδομένα θα καταστεί επείγουσα προτεραιότητα.

Eίναι στο χέρι σας να καταστείτε και σεις ο καθενας χωριστά από τη θέση του κοινωνοί και συνδημιουργοί μιας νέας νομοθεσίας που τωρα διαμορφώνεται.

Συνταγματική υποχρέωση της εκάστοτε κυβέρνησης να στηρίζει οικονομικά την ερευνητική δραστηριότητα των ΑΕΙ

Ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας που έχουν δει το φως της δημοσιότητας, καθώς και σχετικές δημοσιεύσεις των ΜΜΕ ασκούν κριτική στα Πανεπιστήμια στην οποία τονίζεται η απουσία εμπορικής αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων της πανεπιστημιακής κοινότητας με την δημιουργία πατεντών ή με την δημιουργία τεχνοβλαστών/spinoff εταιρειών, σε συνεργασία και με ιδιώτες επενδυτές. Η Σύγκλητος του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών θεωρεί υποχρέωσή της να προβεί σε ορισμένες επισημάνσεις σχετικά με το θέμα αυτό.

του Mελέτιου- Αθανάσιου Δημόπουλου, Πρύτανη ΕΚΠΑ

Αποτελεί συνταγματική υποχρέωση της εκάστοτε κυβέρνησης να στηρίζει οικονομικά την ερευνητική δραστηριότητα των δημοσίων Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (ΑΕΙ) – κατά μείζονα δε λόγο όταν τα ερευνητικά τους αποτελέσματα τόσο στη Βασική όσο στην Εφαρμοσμένη έρευνα, στις θετικές ή στις ανθρωπιστικές επιστήμες, είναι υψηλού επιπέδου- σεβόμενη την ελευθερία του κάθε ερευνητή στην επιλογή της ερευνητικής του ενασχόλησης. Το υψηλό αυτό επίπεδο προκύπτει και από την περίοπτη θέση που καταλαμβάνουν τα ΑΕΙ της χώρας μας για το ερευνητικό τους έργο με βάση τους διεθνείς επιστημονικούς δείκτες αξιολόγησης, αφού ληφθεί επιπλέον υπόψη ο χαμηλός πληθυσμός της χώρας σε συνδυασμό με την υποτυπώδη κρατική χρηματοδότηση της έρευνας, κι αυτό σε σύγκριση με ό,τι συμβαίνει σε άλλες ερευνητικά αναπτυγμένες χώρες.

Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η βασική έρευνα που πρέπει να επιτελείται στο δημόσιο Πανεπιστήμιο είναι «η πειραματική ή θεωρητική εργασία της οποίας ο πρωταρχικός σκοπός είναι η απόκτηση νέας γνώσης θεμελιωδών φαινομένων και παρατηρήσιμων γεγονότων, χωρίς να αποβλέπει σε μία συγκεκριμένη εφαρμογή ή χρήση. Η εφαρμοσμένη έρευνα είναι επίσης πρωτότυπη έρευνα που διενεργείται με σκοπό την απόκτηση νέας γνώσης. Αποβλέπει όμως πρωταρχικά σε ένα συγκεκριμένο πρακτικό σκοπό».

Είναι προφανές ότι ερευνητικά αποτελέσματα εφαρμοσμένων ερευνητικών δραστηριοτήτων μπορούν να αξιοποιηθούν ώστε να οδηγήσουν και σε αξιοποιήσιμα κοινωνικά και οικονομικά οφέλη. Στην κατεύθυνση αυτή, θα ήταν σημαντική η συμβολή της Πολιτείας, μέσα από την παροχή φορολογικών, οικονομικών και άλλων κινήτρων ή και την απλούστευση των τρεχουσών διαδικασιών δεδομένου ότι η πολυπλοκότητα τους συχνά αποτελεί εμπόδιο για την αξιοποίηση των ερευνητικών αποτελεσμάτων. Επίσης, απαιτείται παρέμβαση σε επίπεδο υποδομών στα ΑΕΙ και ίδρυση γραφείων μεταφοράς τεχνογνωσίας στελεχωμένο με εξειδικευμένο προσωπικό που θα υποστηρίζει τους Ερευνητές και θα εξασφαλίζει τη διαφάνεια των διαδικασιών. Πολύ συχνά στην επιστήμη, οι εφαρμογές των ερευνητικών αποτελεσμάτων (εμπορικές ή τεχνολογικές) δεν είναι εκ των προτέρων γνωστές και είναι ενδεχομένως και μη-αναμενόμενες. Συνήθως χρειάζεται κάποιος χρόνος ωρίμανσης της αρχικής ιδέας (ανακάλυψης) πριν αυτή λάβει μια εφαρμόσιμη μορφή.

Η έρευνα στις Ανθρωπιστικές Επιστήμες (Θεολογία, Ιστορία, Αρχαιολογία, Φιλοσοφία, Πολιτισμός, Θέατρο κλπ.) είναι ανεκτίμητης αξίας για την ανάπτυξη κοινωνικής αυτογνωσίας, συνοχής και αλληλεγγύης. Ως εκ τούτου πρέπει να χρηματοδοτείται ισότιμα με άλλες επιστήμες και τέχνες χωρίς προϋποθέσεις άμεσης αξιοποίησης των αποτελεσμάτων αυτής.

Η βασική έρευνα, πέρα από την επιστημονική αίγλη που προσδίδει στα Πανεπιστήμια που την διεξάγουν επιτυχώς, δημιουργεί τις βάσεις για την ανάπτυξη και διεξαγωγή της εφαρμοσμένης έρευνας. Επειδή όμως η βασική έρευνα δεν επιφέρει άμεσα οικονομικά οφέλη, ο φυσικός χώρος διεξαγωγής της, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς, είναι τα Πανεπιστήμια, που χαίρουν της κρατικής και ανιδιοτελούς χρηματοδότησης. Ο αποκλεισμός της βασικής έρευνας από τα Πανεπιστήμια είναι ευνόητο ότι θα έχει καταστροφικά αποτελέσματα όχι μόνο για την ίδια τη βασική έρευνα, που θα πάψει πλέον να διεξάγεται στην χώρα μας, αλλά, μακροπρόθεσμα, και για την εφαρμοσμένη.

Σε κάθε περίπτωση, κυρίαρχη προτεραιότητα του ΕΚΠΑ (και των άλλων ΑΕΙ της χώρας) είναι η ισότιμη προώθηση της βασικής και της εφαρμοσμένης έρευνας για όλες ανεξαιρέτως τις επιστήμες και μάλιστα ανεξάρτητα αν τα ερευνητικά τους αποτελέσματα διαμορφώνουν προοπτικές εμπορικής αξιοποίησης ή όχι. Αυτό σημαίνει ότι η καθιέρωση του κριτηρίου της προοπτικής της εμπορικής αξιοποίησης των ερευνητικών αποτελεσμάτων ως του κυριάρχου στον προσανατολισμό της πανεπιστημιακής έρευνας ή ακόμη και των προγραμμάτων σπουδών, θα είχε εξαιρετικά αρνητικές επιπτώσεις στην τριτοβάθμια παιδεία της χώρας μας.